O raio verde

Da "Revista de Occidente" e doutras revistas culturais

2009-06-16T08:54:00.006+02:00

Dedicaremos esta entrada a falar das chamadas "revistas culturais" que tratan sobre diferentes aspectos da cultura... É difícil para nós dar cunha definición adecuada, sinxela e pertinente sobre tales publicacións. Son, en calquera caso, publicacións, polo regular pouco coñecidas polo gran público, con artigos de certo nivel escritos por investigadores, científicos, filósofos, etc., e non polo regular por periodistas. Non buscan tanto as novas ou os acontecementos últimos, como un tratamento más repousado e reflexivo sobre temas nos que esa revista está especializada: arte, política, ciencias sociais, ciencias, teatro, literatura, etc. Hoxe hai un montón delas que podes atopar con relativa facilidade na rede. Pódense atopar tamén en librerías e en bibliotecas públicas, na sección de hemeroteca (é difícil poder levalas para casa, pero soe haber un servicio de fotocopiadora na propia biblioteca que permite reprografiar o artigo do teu interese.
Pero agora estamos con Ortega, e por iso cremos obrigado falar da revista fundada por el e que segue existindo: a coñecida "Revista de Occidente", nacida en 1923. Aquí, se premes, podes ver o sumario do número do mes de Abril deste ano. Cada exemplar trata un tema determinado do que hai varios artigos de varios investigadores, científicos, etc., e logo unha serie de artigos sobre outros temas, así como reseñas de libros, discos, etc. A revista leva unha serie de viñetas distribuidas por varias páxinas que polo regular son obra dun só artista e que non soen ter relación co tema dominante nese exemplar. O aspecto desta publicación e o seu tamañao é o do un libro de tapas blandas.
Podemos agora engadir algún título máis deste tipo de revistas que, unha vez na universidade, serán para ti cada vez máis útiles e imprescindibles, se queres profundizar en certos temas relacionados directa ou indirectamente cos teus estudos e se queres ir máis alá da información rápida e máis ou menos convencional ofrecida por diarios ou semanais:

Revista "Archipiélago": Non tan coñecida como "Revista de Occidente" pero que non ten nada que envexar á fundada por Ortega, desde logo. Tal vez é algo máis defícil de conseguir, pero tampouco moito. Aquí tes, se premes, información sobre os números publicados. Soen ser exemplares que versan sobre un determinado tema (ecoloxía, xustiza, política, educación,cine, certo autor, filosofía, etc.), con variosn artigos ou entrevistas sobre iso, e a maiores máis artigos e reseñas sotre outros temas e libros. Moi boa. Aquí tes o sumario do número dobre 26-27.
Revista "Claves de Razón Práctica", vinculada ao diario "El País", a súa vez vinculado coa familia de Ortega y Gasset, por certo. Aquí tes un enlace para ler algo sobre ela.
"Revista de Libros": Non é só de literatura. Abórdanse cuestiós sobre ciencias sociais, ciencias naturais, literatura, arte, historia, política, música... O seu aspecto é similar ao dun diario, pero non o é, e mantén un moi digno nivel. Preme aquí para obter máis información.
A revista "Qiuimera" é unha das máis importantes revistas de literatura do noso país. Preme aquí para seguir lendo sobre ela.
¿Pode unha revista como "Investigación y Cienci a" ser considerada como revista cultural? Pensamos que si. ¿As ciencias non son cultura?
Revista "Mundo Científico": preme aqu í.
Revista "Lateral": é unha revista cultural de periodicidade mensual. Preme aquí para botar unha ollada aos sumarios dos números anteriores, o que dará unha idea dos contidos habituais desta publicación: cómic, novela, historia, cine, periodismo, arte, poesía, política, traducción, etc.

E, claro, tantas outras que podes atopar tanto na rede (cada vez máis...), como en librerías dun certo nivel, como en bibliotecas públicas: de historia, de socioloxía, de ciencias naturai, de arte, de cine, etc. Visita as hemerotecas das bibliotecas, con tempo. E boa caza...

¿José ou Tobias?, ¿novela ou conto?

2009-06-15T21:50:00.002+02:00

"(...) A Malmcolm Lowry le impresionó bastante la lectura de algunos ensayos de Ortega y Gasset; impresión (...) que gira en torno a la idea de Ortega sobre el hombre concebido como novelista de sí mismo, autor de su propia vida, idea que parecía darle a él, Malcolm Lowry, cierto soporte filosófico, que parecía constituir una cierta racionalización de su propia experiencia de escritor, continuamente abocado a realizar en su propia vida los engendros de su ficción y a ficcionalizar en sus libros los engendros de su propia realidad."
(Jorge Semprún, "Prólogo" a El volcán, el mezcal, los comisarios... (Dos cartas), de Malmcolm Lowry, en Tusquets Eds., 1980)

"Tendo a recordar as cousas do pasado de forma narrativa, en forma de conto ["story"], e crecín rodeado de xente que contaba contos todo o tempo. Deste xeito transmitían eles o que les sucedera. Todos nós tendemos a facelo así, chegar a casa ao final do día e contar o conto sobre o que nos sucedeu. (...) A maioría de nós non vivimos as vidas que se prestan á expresión novelística, debido a que as nosas vidas están fragmentadas así. No lugar do largo arco da experiencia, esa continua unión que está implícita nunha novela, existen estes momentos."
(Tobias Woff, na entrevista "The Salon Interview. Tobias Wolff", páxina 2)

En realidade aínda deberíamos engadir algo a estes dous textos, por clarificar algo máis a cousa: a vida como novela de Ortega mira cara adiante, ao futuro: o home que escollendo faise a si mesmo día a día, capítulo a capítulo, sabendo que a última páxina existe, e quedará sen completar... En cambio, a vida como contos-fragmentos-recordos de Wolff mira cara ao pasado, á sensación que chega de novo en forma de recordo, de fragmento recuperado...

[Nota: Entrada traída do blog Relatos Norteamericanos.]

Textos de Ortega propostos pola CIUG

2009-06-01T11:51:00.002+02:00

¿Como acceder aos textos propostos pola CIUG para este autor? Pois como sempre:

Meteste na páxina da CIUG, por exemplo premendo aquí.
Logo premes onde di "Área de Centros" (parte superior dereita).
E agora sobre "Grupos de Traballo".
Buscas o rectángulo propio de "Filosofía", e dentro del, onde di "Cuarta entrega de textos".
Hai unha lista de autores, entre eles Ortega, e premes: son sete textos, se ben hai un par de erros (chaman tamén cinco ao texto seis, e chaman seis ao texto sete).
Lembra que ao final da lista de autores/textos hai algo que di "Fe de erratas": mira aí, porque hai erratas e debes telas en conta.

Ortega na rede

2009-05-16T23:29:00.004+02:00

Incluímos aquí unha seri de enlaces para coñecer mellor a figura e a obra deste filósofo e ensaista español. Esperamos que resulten útiles (e por suposto que hai moitísimo máis en internet):

Comezamos coa inevitable Wiki dedicada a el. Sen comentarios.
Preme aquí agora para entrar neste Portal sobre José Ortega y Gasset, onde atoparás detalada información que sen dúbida será de ultilidade.
Aquí podes ler unha antoloxía de frases de Ortega.
Premendo aquí acedes á lectura da súa coñecida obra "La rebelión de las masas".
E aquí tes o enlace para poder leer varios fragmentos das súas obras máis importantes.

Se atopas algo en internet de interese para todos, non deixes de escribir un comentario nesta mesma entrada, por favor. Gracias.

TEMA 8

2009-05-15T23:25:00.000+02:00

Sobre os textos II, III, IV, V e VI de Nietzsche propostos pola CIUG

2009-05-07T21:43:00.003+02:00

Ao xa dito con anterioridade sobre os textos de Nietzsche e sobre o primeiro deles, engadimos agora certas aclaracións acerca dos restantes para facilitar a súa preparación de cara á PAAU. Seguimos a numeración da CIUG:

Texto II: Fragmento de "A gaia ciencia". Foi lido e comentado na aula. Ten moita relación co texto I e co IV, e tamén co III. Neste texto II está, de fondo, a crítica de Nietzsche á filosofía occidental orixinada no platonismo e a creación dos dous mundos. Tamén, a morte de Deus e a noción nietzscheana da verdade como ficción útil ou perspectivismo, en contraposición á prenietzschena. A partir do renglón once ("Deste xeito a cuestión..."), o autor arremete co que ao principio de noso Tema 7 dimos en chamar "cientifismo", que segundo Nietzsche sería caer de novo, noutra versión, no vello erro de orixe platónica: os dous mundos, a meta-física. (Lembra: no é o mesmo ciencia que cientifismo. Repasa o apartado 1 do Tema 7).
Texto III: Tamén visto na aula, este texto, moi coñecido, fala da teoría da verdade de Nietzsche en relación coa linguaxe. Tamén ten relación, por descontado coa crítica de Nietzsche á filosofía occidental, e coa morte de Deus, polo tanto.
Texto IV: Este texto está tomado dos escritos atopados de Nietzsche despois da súa morte. Non é propiamente "unha obra", por tanto. Comeza falando do nihilismo entendido como a falta de crenza no mundo metafísico. ¿Cal sería a causa desa falta de fe?: o erro platónico consistinte en considerar un fraude a única realidade segundo Nietzsche: o devir. A partir do segundo parágrafo, Nietzsche explica por que os termos-conceptos-categorías de "fin" ("telos", finalidade, sentido, se queres), "unidade" (por enriba do continuo fluir do devir) ou "verdade" (en sentido prenietzscheano) non son lícitos para explicar o devir. Nas derradeiras liñas afirma que estes conceptos-termos deben ser entendidos desde a súa teoría da verdade como ficcións útiles para o dominio do devir (vontade de poder...), pero que tales conceptos-ficcións útiles serían "erradamente proxectadas na esencia das cousas". É dicir, o erro consistiría en consideralos "Verdades Obxectivas", non ficcións ou perspectivas. Polo tanto, o nihilismo, os dous mundos, a crítica á filosofía occidental, a morte de Deus, a teoría nietzscheana da verdade, están presentes neste texto.
Texto V: Fragmento do seu libro autobiográfico -e a ratos humorístico, pero iso non o digas na PAAU- "Ecce Homo". ¿E de que fala? De si mesmo e da importancia do seu pensamento, e das consecuencias que terá... Deixa claro xa ao comezo que fala para individuos, nunca para masas. Pasa logo a referirse á "transmutación de todos os valores" (transvaloración, cambio de valores). E da verdade... E remata cunha referencia á "gran política": a chegada do ultrahome (superhome), a asunción da morte de Deus por certos individuos, o "amor fati", a filedidade á terra...
Texto VI: Un famosísimo paragrafo de "A gaia ciencia" sobre o eterno retorno. O texto é inolvidable, e un dos máis coñecidos de Nietzsche. En tanto que fala do eterno retorno, cabe relacionalo cun montón de cousas: morte de Deus, devir, crítica á filosofía occidental, verdade como ficción, vontade de poder e mundo, etc.

Sobre o texto I de Nietzsche proposto pola CIUG

2009-05-06T22:08:00.005+02:00

En "Aula de Filosofía" de Eugenio Sánchez Bravo podes atopar o comentario do texto I de Nietzsche proposto pola CIUG, analizado e comentado punto por punto. Reproducímolo aquí a continuación, pero se premes aquí podes ir directamente á "Aunla de Filosofía " de ESB, a quen desde logo estamos agradecidos:

"Cómo el “mundo verdadero” acabó convirtiéndose en una fábula

Este capítulo es una breve historia de la filosofía al hilo de la contraposición “mundo real”/”mundo aparente”. Al igual que en el capítulo anterior se realiza una severa crítica a la metafísica u ontología ya que, según Nietzsche, está infectada de platonismo. Es decir, que ha creado un supuesto mundo verdadero para escapar a lo problemático y terrible de este mundo. Ese “mundo verdadero”, totalmente ajeno a los sentidos, es considerado el primero, el perfecto, el sublime, cuando en realidad es nada, no-ser. Nietzsche examina en este breve capítulo cómo ha ido degenerando el mundo de las Ideas de Platón propuesto por Platón en sucesivas fases. Estas seis etapas son: Platón, Cristianismo, Kant, Ilustración, Positivismo, Nihilismo y Zaratustra.

a) Comienzos del siglo IV, en Atenas: Platón.

Historia de un error

El mundo verdadero, asequible al sabio, al piadoso, al virtuoso,—él vive en ese mundo, es ese mundo.

(La forma más antigua de la Idea, relativamente inteligente, simple, convincente. Transcripción de la tesis “yo, Platón, soy la verdad”.)

Platón: Primera formulación del error: el mundo de las “Ideas”. Este mundo “verdadero” es asequible al sabio y al virtuoso. Recuérdese la conexión socrática entre saber y virtud: sólo quien conoce la Idea del Bien puede actuar virtuosamente. El acceso al “mundo verdadero” implica la renuncia a este mundo de apariencias, la huida de la caverna. El filósofo vive en ese mundo de Ideas, es ese mundo.

En este primer momento, debido al genio de Sócrates y Platón, el “mundo verdadero” es una hipótesis simple y convincente. Su único fundamento es la altura intelectual de sus fundadores: de ahí la máxima “yo, Platón, soy la verdad”.

b)Temprana Edad Media: Cristianismo.

2. El mundo verdadero, inasequible por ahora, pero prometido al sabio, al piadoso, al virtuoso (”al pecador que hace penitencia“).

(Progreso de la Idea: ésta se vuelve más sutil, más capciosa, más inaprensible,—se convierte en una mujer, se hace cristiana…)

El platonismo se funde con el cristianismo. Pero, a causa de esta fusión, la relación entre el hombre y el otro mundo mediante la razón se debilita poco a poco, hasta llegar a ser sustentada sólo por la fe. De esta manera, el mundo verdadero se aleja, se hace inaccesible “ahora”, y es prometido tras la muerte al que hace penitencia.

El mundo de las Ideas es simplemente una promesa nunca cumplida. La idea se vuelve “más sutil, más capciosa, más inaprensible” , se convierte en “mujer”. Obsérvese el machismo chabacano de Nietzsche al entender que la naturaleza femenina consiste en una promesa sexual nunca cumplida.

c) Siglo XVIII europeo: Ilustración

3. El mundo verdadero, inasequible, indemostrable, imprometible, pero, ya en cuanto pensado, un consuelo, una obligación, un imperativo.

(En el fondo, el viejo sol, pero visto a través de la niebla y el escepticismo; la Idea, sublimizada, pálida, nórdica, konigsberguense.)

La Ilustración y Kant demostraron que las bases teóricas del error metafísico platónico-cristiano eran falsas. La única realidad es la Naturaleza. Para Kant el límite del conocimiento está marcado por la experiencia sensible. El mundo inteligible, el mundo de las ideas, es indemostrable e imprometible. Pero este mundo no desaparece totalmente. En cuanto el hombre no es sólo un fenómeno natural sino también un ser moral está legitimado a “postular” (pensar) la existencia de Dios, la inmortalidad del alma y su propia libertad pues nuestra naturaleza moral no puede sostenerse sin estos “consuelos”. La existencia de Dios se sostiene por el imperativo moral.

Éste es el mismo sol de Platón en cuya alegoría de la caverna el sol es el símbolo de la Idea suprema. Pero la Idea se ha debilitado demasiado. Al principio era objeto directo del conocimiento, luego sólo prometida y ahora es sólo un postulado de la razón práctica, un objeto de “fe racional”, un sinsentido. El viejo sol, visto a través de la niebla del escepticismo ilustrado, de la niebla de Königsberg, la ciudad donde nació y vivió Kant.

d) Mediados del siglo XIX: Positivismo.

4. El mundo verdadero—¿inasequible? En todo caso, inalcanzado. Y en cuanto inalcanzado, también desconocido. Por consiguiente, tampoco consolador, redentor, obligante: ¿a qué podría obligarnos algo desconocido?…

(Mañana gris. Primer bostezo de la razón. Canto del gallo del positivismo.)

Impera el método científico como el único modo verdadero de conocimiento. El positivismo toma en serio la idea de Kant de que el conocimiento no puede ir más allá de la experiencia sensible y atribuye sus postulados de la razón práctica a inconfesables prejuicios teológicos. El “mundo verdadero” más allá de los sentidos queda como algo inalcanzado y desconocido. Y, por tanto, tampoco se sostiene la razón práctica kantiana: ya ni obliga, ni consuela, ni redime. Es decir, sin el consuelo de Dios y la inmortalidad del alma qué sentido tiene el deber.

Es el primer bostezo de la razón. Comienza a salir de nuevo la luz, comienza a despejarse la oscuridad creada por Platón, y la razón despierta de su sueño dogmático.

e) Nihilismo activo: Nietzsche.

El “mundo verdadero”—una Idea que ya no sirve para nada, que ya ni siquiera obliga,—una Idea que se ha vuelto inútil, superflua, por consiguiente una Idea refutada: ¡eliminémosla!

(Día claro; desayuno; retorno del bon sens [buen sentido] y de la jovialidad; rubor avergonzado de Platón; ruido endiablado de todos los espíritus libres.)

Aparece Nietzsche, que comienza a hacer ver que la historia del mundo “verdadero” es la historia de un error. Esta es la época en que inicia su crítica a la metafísica, representada por Humano, demasiado humano (1878), El paseante y su sombra (1879) , Aurora (1881) y La ciencia jovial (1882). El primero de ellos está dedicado a los espíritus libres. Ante la inutilidad de la Idea, que ni siquiera obliga, se toma la decisión de eliminarla. Este es el nihilismo activo: destrucción de todos los valores suprasensibles heredados de Platón. Retorna el buen sentido, es decir, la asunción de que el único mundo que hay es éste en que vivimos y que el otro, el mal llamado “verdadero”, no era más que una carga. “Ruido endiablado de los espíritus libres”, “rubor avergonzado de Platón”. Es el momento del león.

f) INCIPIT ZARATUSTRA.

6. Hemos eliminado el mundo verdadero: ¿qué mundo ha quedado?, ¿acaso el aparente?… ¡No!, ¡al eliminar el mundo verdadero hemos eliminado también el aparente!

(Mediodía; instante de la sombra más corta; final del error más largo; punto culminante de la humanidad; INCIPIT ZARATHUSTRA [comienza Zaratustra] .)

Comienza Zarathustra: Llega la obra cumbre de Nietzsche Así habló Zaratustra (1883). Toda la metafísica occidental se había construido sobre un “mundo verdadero” imaginario pero que nos servía para orientarnos en el mundo de lo sensible. Es decir, nuestros criterios epistemológicos y morales provenían de ese “mundo verdadero”: el verdadero conocimiento era el conocimiento de las Ideas, el buen comportamiento era el comportamiento afín a la Idea del Bien. Pero ¿y qué hacer tras la desaparición de las Ideas? ¿qué hacer tras la muerte de Dios? ¿qué es verdadero? ¿qué falso? ¿qué esta bien? ¿qué está mal? Tras haber eliminado el “mundo verdadero” hemos eliminado ya no sabemos qué hacer en el “aparente”.

En este momento, surge Zarathustra, con su doctrina del eterno retorno y el superhombre. Es el momento de la sombra más corta, es decir, donde ya no hay engaños, donde todo se muestra tal como es. Es el momento del fin del error más largo, es el momento de la verdad. La afirmación del eterno retorno convierte la vida en lo absoluto y nos libera de las pesadas cadenas de la metafísica platónico-cristiana."

¿Non les a Deleuze?

2009-05-04T21:59:00.002+02:00

Presentamos a Gilles Deleuze, filósofo francés, morto en 1995, moi influído por Nietzsche: ¿De que falan os filósofos cando falan de "Deus"?
Pascal, a quen fai referencia este pensador, era un filósofo do século XVII.
Aquí podes atopar algún texto de Deleuze, en castelán. E aquí podes conseguir algo máis de información sobre este autor.

Born to be wild...

2009-05-01T21:47:00.002+02:00

I am the walrus

2009-04-27T22:48:00.001+02:00

A obra de Nietzsche en castelán, na rede

2009-04-26T21:27:00.004+02:00

A obra de Nietzsche está xa desde fai tempo á túa disposición na rede, convenientemente traducida ao castelán. Todo o que tes que facer é premer aquí, buscar e ler o que desexes. Atoparás un montón de cousas: textos, fotos, música (Nietzsche era compositor), etc.
Internet, que tamén ten este tipo de detalles...

Textos de Nietzsche propostos pola CIUG

2009-04-25T17:28:00.002+02:00

Finalmente a CIUG xa ten na súa páxina os sete textos de Nietzsche que considera máis adecuados (ao parecer). Para acceder a eles, se non queres coler os que tes na túa aula, no taboeiro, desde fai días, o de sempre:

Preme aquí para acceder á páxina da CIUG.
Agora, sobre "Área de Centros" (arriba, á dereita).
E agora sobre "Grupos de traballo".
Busca o rectángulo correspondente a "Filosofía" e preme sobre "Cuarta entrega de textos".
Preme sobre "Nietzsche", e xa os tes diante.

Fe de erratas: A CIUG comunica por correo electrónico que na traducción do texto I de Nietzsche hai tres erratas: No punto 4, onde di "inacadabe" DEBE DICIR "inacadable"; e onde di "inacabado" DEBE DICIR "inacadado"; e onde di "inacabado" DEBE DICIR "inacadado". É importante que fagas as correccións.

TEMA 7

2009-04-20T17:22:00.000+02:00

Hume: tres ou catro enlaces que un atopou del

2009-04-11T11:11:00.001+02:00

A ver: propoñemos unha pequena viaxe por algún que outro sitio da rede, e así coñecer algo mellor a este home. Polo camiño atoparemos ademais, algú que outro xogo. Ou así:

Enlace número un. (Vida e milagres).
E o dous. (De todo un pouco, xogos incluídos).
O terceiro. (Algo enciclopédico).
Outro máis...

Naturalmente, hai moito máis. Se queres, busca. Pero con criterio: na rede hai moito, pero non todo vale, lembra.

Textos de Hume propostos pola CIUG

2009-04-11T10:03:00.000+02:00

Para chegar a eles, o de sempre: preme aquí, e agora, unha vez dentro da páxina da CIUG, primeiro pinchas sobre "Área de Centros", logo sobre "Grupos de Traballo", despois buscas o rectángulo de "Filosofía", e dentro del, premes sobre "Tercira entrega de textos", e finalmente sobre "Hume", e aparecerán os oito textos deste autor escocés da Ilustración. Listo. (Sempre tes a opción de fotocopialos utilizando as copias colgadas no taboeiro da túa aula: tradicional, pero útil).

TEMA 6

2009-04-09T18:17:00.008+02:00

De que falan os científicos cando falan de... Deus

2009-03-12T22:33:00.004+01:00

Spinoza foi un dos seguidores do racionalismo cartesiano, como sabemos. Jesús Mosterín, no seu libro Los judíos. Historia del pensamiento, nas páxinas que case ao final dedica ao científico Albert Einstein (p. 283-286), escribe:

"La religiosidad de Einstein era profunda e interesante, pero apartada de cualquier ortodoxia o tradición. (...) La suya era una "religión cósmica", como la de Spinoza, que identificaba a Dios con la naturaleza. Eintein distinguía una auténtica religión cósmica de la religión supersticiosa, basada en el miedo y en la creencia en un Dios personal que se preocupa por nosotros y en el que podemos influir mediante oraciones y ritos (...)
Con esta "religión del miedo", estabilizada y mantenida "por una casta sacerdotal", Einstein no quiere tener nada que ver.
Entre la auténtica religiosidad cósmica y la ciencia no sólo no hay oposición alguna, sino que la primera es el motor de la segunda. La religiosidad de Einstein estaba basada en el intento de comprensión del universo y en la admiración e identificación emocional con él."

"(...) Yo soy un hombre profundamente religioso. No puedo concebir a un Dios que premia o castiga a sus criaturas o que posee una voluntad como la nuestra. Tampoco puedo concebir a un individuo que sobrevive a su muerte física. (...) El individuo (...) quiere experienciar el universo como un todo único y lleno de significado."

"Einstein atribuye esta religiosidad a Demócrito, Buda, San Francisco de Asís y Spinoza, así como a los científicos creativos. En efecto, "el sentimiento religioso cósmico es el motivo más poderoso y más noble de la investigación científica", el que había inspirado a Kepler y Newton y seguía inspirando al mismo Einstein. "Como se ha dicho, y no sin razón, en esta época materialista nuestra los trabajadorescientíficos serios son la única gente profundamente religiosa" (Ideas and opinions, p. 40)."

"Matrix" y Descartes

2009-03-10T19:07:00.009+01:00

Entrada composta por I.C. (2ºB bach.)

Uno se vuelve filósofo el día en que descubre que ignora cuál es el sentido de su vida y se resuelve a buscarlo sistemáticamente por el camino de la razón. Hasta entonces había vivido de las opiniones recibidas: creía lo que por término medio se cree, hacía lo que se hace, gozaba como se goza, incluso se rebelaba en ocasiones como y contra lo que uno suele rebelarse. Arropado por la tradición, sostenido por los valores y las pautas de conducta de su grupo, traído y llevado por las modas, sus existencia transcurría con relativa placidez.

Pero un buen día-¿de veras fue un día bueno?-siente con estremecimiento que el suelo de creencias que hasta entonces le había sostenido se abre bajo sus pies. Sus convicciones de siempre se le han vuelto repentinemente extrañas. (...) El mundo en el que antes vivía ha resultado ser un gigantesco escenario de teatro donde nada es lo que parece.

*Extraído de la revista MUY ESPECIAL, Nº48, Historia de las ideas. Texto de Leonardo Rodríguez Duplá, profesor titular de ética y filosofía política en la Universidad Pontificia de Salamanca.

-----------------------------------

Este texto define bastante bien a René Descartes…

RENÉ DESCARTES

(La Haye, Francia, 1596 - Estocolmo, Suecia, 1650) Filósofo y matemático francés. René Descartes se educó en el colegio jesuita de La Flèche (1604-1612), donde gozó de un cierto trato de favor en atención a su delicada salud.
Obtuvo el título de bachiller y de licenciado en derecho por la facultad de Poitiers (1616), y a los veintidós años partió hacia los Países Bajos, donde sirvió como soldado en el ejército de Mauricio de Nassau. En 1619 se enroló en las filas del duque de Baviera; el 10 de noviembre, en el curso de tres sueños sucesivos, René Descartes experimentó la famosa «revelación» que lo condujo a la elaboración de su método.
Tras renunciar a la vida militar, Descartes viajó por Alemania y los Países Bajos y regresó a Francia en 1622, para vender sus posesiones y asegurarse así una vida independiente; pasó una temporada en Italia (1623-1625) y se afincó luego en París, donde se relacionó con la mayoría de científicos de la época. En 1628 decidió instalarse en los Países Bajos lugar que consideró más favorable para cumplir los objetivos filosóficos y científicos que se había fijado, y residió allí hasta 1649.
Los cinco primeros años los dedicó principalmente a elaborar su propio sistema del mundo y su concepción del hombre y del cuerpo humano, que estaba a punto de completar en 1633 cuando, al tener noticia de la condena de Galileo, renunció a la publicación de su obra, que tendría lugar póstumamente.
En 1637 apareció su famoso Discurso del método, presentado como prólogo a tres ensayos científicos. Descartes proponía una duda metódica, que sometiese a juicio todos los conocimientos de la época, aunque, a diferencia de los escépticos, la suya era una duda orientada a la búsqueda de principios últimos sobre los cuales cimentar sólidamente el saber.
Este principio lo halló en la existencia de la propia conciencia que duda, en su famosa formulación «pienso, luego existo». Sobre la base de esta primera evidencia, pudo desandar en parte el camino de su escepticismo, hallando en Dios el garante último de la verdad de las evidencias de la razón, que se manifiestan como ideas «claras y distintas».

MATRIX

La Trilogía Matrix son tres películas de ciencia ficción escritas y dirigidas por los hermanos Wachowski y protagonizadas por Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss y Hugo Weaving. Consta de The Matrix, The Matrix Reloaded y The Matrix Revolutions, las dos últimas de las cuales fueron rodadas a la vez pero estrenadas con un tiempo de diferencia, aprovechando el éxito de la primera. Adicionalmente, la serie de cortos Animatrix muestra material extra, sirviendo a la vez de enlace entre la primera y las otras dos películas, y de trasfondo para la trilogía, explicando por ejemplo el origen y el desarrollo de la guerra entre la humanidad y sus creaciones.
La saga se ha convertido un referente en la ciencia ficción, y algunas de sus escenas de lucha y desafío de las leyes naturales han sido ampliamente emuladas y reflejadas en otras películas.

La trilogía Matrix tiene una fuerte base filosófica y cultural. Estos filósofos están vinculados con ella:

• EL PROBLEMA DE LO REAL (The Matrix): Platón, Descartes.

(Aunque también se puede estudiar a Robert Nozick, Jean Baudrillard, etc.).

• EL PROBLEMA DE LA LIBERTAD (Reloaded y Revolutions): El existencialismo de J. P. Sartre y Simone de Beauvoir.

Ya que vamos a tratar el tema abordado con Descartes, solo hablaremos sobre la primera película: ``The Matrix´´.

¿QUÉ ES MATRIX?

Comencemos por el argumento. Año 1999, Thomas Anderson es un joven informático que trabaja para una de las más prestigiosas compañías del sector. Sin embargo, cuando sale del trabajo y se va a su casa, su vida es muy diferente. La morada de Neo es una habitación oscura que parece hallarse en un hotel, en la puerta pone 101. Allí, nuestro protagonista roba horas al sueño para rastrear por internet la pista de un hombre, un terrorista de los más buscados: Morfeo. Sólo ese hombre conoce la verdad sobre algo de lo que Thomas ha oído hablar en susurros: Matrix. Pero, ¿qué es Matrix?

Oculto bajo el pseudónimo de Neo, Thomas tratará de averiguarlo y lo hará cuando el propio Morfeo envíe a uno de sus mejores soldados para buscarle. Ese soldado es una mujer: Trinity.

Matrix es control, una prisión para la mente. Neo descubrirá que el mundo que siempre ha conocido, el mundo real, es una simulación generada por ordenador, ¿cómo es eso posible? Porque la humanidad ha sido dominada por las máquinas y éstas usan a los humanos para producir energía. Los mantienen en estado fetal, sumergidos en unos tanques y conectados a una realidad que es falsa. La misión de Morfeo y de su equipo es liberar a la humanidad y hacer que sean conscientes del engaño.

Neo tendrá que asimilar que toda su vida anterior era una mentira, y que ahora viaja en una nave que huye de las máquinas. Esa nave está dotada de equipos informáticos y desde ella se puede volver a conectar a Matrix, al mundo que siempre conoció. Allí luchará contra los agentes (máquinas con forma de humanos trajeados) y se debatirá en la terrible duda de no saber si su destino está escrito. Morfeo asegura que Neo es el salvador, el elegido, la persona que liderará a la humanidad en la guerra contra las máquinas. ¿Es eso cierto?, ¿será Neo el salvador?, ¿recuperará la humanidad el control sobre su vida?, ¿se puede vencer a una máquina?

Estas incógnitas y muchas más se van despejando a medida que avazan los 115 minutos que dura la película, los cuales se pasan volando gracias a un guión que engarza a la perfección profundas reflexiones con movimientos ágiles y fluidos.

PERSOANJES PRINCIPALES

Neo: Proviene del griego(néos) y significa joven y nuevo. Su nombre real es Thomas Anderson. Se dice que Tomás era el hermano gemelo de Jesús de Nazaret. El apellido Anderson significa Hijo del hombre. De este modo, Neo presenta una dualidad: por un lado es Thomas, alguien que no cree ser El elegido, pero por otro sí cree serlo.

Morfeo: Proviene del griego (morfé) que significa forma. Morfeo era un dios de la mitología griega, también conocido como Oneiro. Era uno de los mil hijos de Hipnos (sueño), y su madre era Nicte (noche). Uno de sus hermanos era Tánatos (la muerte). Tenía alas de mariposa y portaba la planta de la adormidera. Su misión consistía en dar forma a los sueños cuando los dioses desearan enviarlos a los hombres. Era también el guardián de los sueños. En la película Morfeo posee un control considerable sobre el mundo onírico de Matrix, siendo capaz de romper muchas de sus supuestas leyes físicas.

Trinity: Proviene del latín trinitas, atis. En español se dice Trinidad. La trinidad era, según la religión cristiana, el conjunto de las tres personas que formaban a Dios: El Padre, el Hijo y el Espíritu Santo. En la película se podría decir que Morfeo es el Padre, Neo el Hijo, y Trinity el Espíritu Santo que con su fe y amor resucita a Neo al besarle.

DESCARTES Y EL PROBLEMA DE LO REAL

Como he dicho más arriba, el tema filosófico por excelencia en la película The Matrix es el problema de lo real. Así lo expresa Morfeo:

¿Qué es real? ¿De qué modo definirías real? Si te refieres a lo que puedes sentir, a lo que puedes oler, a lo que puedes saborear y ver, lo real podría ser señales eléctricas interpretadas por tu cerebro.

Hay muchos filósofos que se han planteado este asunto, pero sin duda es René Descartes el que más puntos de unión guarda con la película. La pregunta clave es: ¿cómo distingo la realidad de los sueños? Descartes vivió atormentado con esta cuestión:

¡Cuántas veces me ha sucedido soñar de noche que estaba en este mismo sitio, vestido, sentado junto al fuego, estando en realidad desnudo y metido en la cama!

De ahí derivó su duda métodica y así llegó su ya famoso Cogito, ergo sum (Pienso, luego existo).

En su Discurso del método, intentó resolver el problema poniendo en duda todo cuanto conocía: Considerando que todos los pensamientos que nos vienen estando despiertos pueden también ocurrírsenos durante el sueño, sin que ninguno entonces sea verdadero, resolví fingir que todas las cosas que hasta entonces habían entrado en mi espíritu no eran más verdaderas que las ilusiones de mis sueños.

En efecto, Matrix se plantea también esa duda entre la realidad y la ficción. El papel de Descartes lo interpreta Neo, a quien le atormenta la misma sensación. Así se lo expone a su colega Choi en una de las primeras secuencias del film: ¿Alguna vez has tenido la sensación de no saber con seguridad si sueñas o estás despierto?

Morfeo también pone el dedo en la llaga y le pregunta a Neo acerca de ese tema: ¿Alguna vez has tenido un sueño, Neo, que pareciese muy real? ¿Qué ocurriría si no pudieras despertar de ese sueño?, ¿cómo distinguirías el mundo de los sueños de la realidad?

Pensó este filósofo que, una vez planteada la hipótesis de que había sido engañado, no podía haber sido Dios quien hubiese perpetrado el engaño, sino el genio maligno: Supondré, pues, no que Dios, que es la fuente suprema de la verdad, me engaña, sino que cierto genio o espíritu maligno, no menos astuto y burlador que poderoso, ha puesto su industria toda en engañarme (...) Por lo cual, con gran cuidado procuraré no dar crédito a ninguna falsedad , y prepararé mi ingenio tan bien contra las astucias de ese gran burlador, que, por muy poderoso que sea, nunca podrá imponerme nada.

-EL GENIO MALIGNO

Matrix es una mentira, y esa mentira ha sido creada por las máquinas, ellas son el genio maligno, las que han puesto toda su industria en engañar a la humanidad. ¿Qué hacer? Dice Descartes que no dar crédito a ninguna falsedad y preparar el ingenio para ello. En efecto, en Matrix, cualquiera que sea desconcetado, incluido Neo, ha de pasar por una serie de entrenamientos iniciáticos que tienen lugar gracias a programas informáticos creados para tal efecto. El objetivo de esos programas es hacer que el recién llegado se acostumbre a pensar que lo que ve no es real y que, si es consciente de ello, podrá subvertir las leyes físicas y realizar verdaderos milagros.

Sin embargo, comenta Descartes que:

Este designio es penoso y laborioso, y cierta dejadez me arrastra insensiblemente al curso de mi vida ordinaria; y como un esclavo que sueña que está gozando de una libertad imaginaria, al empezar a sospechar que su libertad es un sueño, teme el despertar y conspira con esas gratas ilusiones para seguir siendo más tiempo engañado.

Sí, es difícil vivir cuando ya se sabe la cruel verdad. Eso le pasa a un personaje vital en la trama de Matrix, Cifra, el traidor, el que conspira con esas gratas ilusiones (los agentes) para seguir siendo más tiempo engañado.

-DUALISMO CARTESIANO

Descartes suele oponer a cuerpo la palabra âme (alma) o la palabra esprit (alma o mente). Es, por tanto, una mente con tientes religiosos la que Descartes intenta relacionar con el cuerpo. Sobre el tema, dice:

No estoy metido en mi cuerpo como un piloto en su navío, sino tan estrechamente unido y confundido y mezclado con él, que formo como un sólo todo con mi cuerpo.

Así, mente y cuerpo dependen el uno del otro. De este modo lo ve Morfeo, quien asegura en la película: El cuerpo no puede vivir sin la mente. En otra ocasión, Morfeo, en un intento de que Neo avance en su aprendizaje, le dice: Libera tu mente.

-ARGUMENTO ONTOLÓGICO

Sobre el argumento ontológico y la idea de Dios, dire que Descartes establece que Dios existe y recuerda que, según el argumento ontológico, si Dios es perfecto, debe existir porque la idea de existencia está incluida en su esencia. Así, nosotros, seres imperfectos, hemos sido creados por un ser perfecto: Dios. Pero en la película, el agente Smith (personaje muy importante) invierte el argumento ontológico y se pregunta cómo unos seres tan imperfectos como los humanos hemos podido crear a las máquinas.

-LIBRE ALBEDRÍO

En otro orden de cosas, el tema del libre albedrío también inquietaba a Descartes. Esto es, partiendo de que creemos que Dios existe y que Él sabe todo lo que va a pasar, ¿cómo podemos ser libres los humanos si nuestro destino ya está escrito? Descartes aseguraba que los humanos no tenemos capacidad para entender esto. Pero eso no impide que a Neo le traiga loco este dilema, ya que en varias ocasiones se le dice que él es el elegido. Sin embargo Neo se resiste a creerlo. Morfeo le inquiere: ¿Crees en el destino, Neo? Y él responde que no. Sin embargo, poco a poco irá perdiendo seguridad en esta respuesta.

Neo se llama en realidad Thomas Anderson. Una parte de él es Thomas (el gemelo de Jesús), que no cree ser el elegido, la otra es Anderson (hijo del hombre, Jesucristo) que sí cree serlo. Habrá un momento en la película en que Thomas morirá y surgirá Neo, el salvador.

-CONOCIMIENTO DEL OTRO

Una última cuestión que ocupó a Descartes fue el conocimiento del otro. Él se preguntaba cómo podíamos saber que el resto de los humanos no eran ``máquinas´´:

¿Qué es lo que veo desde la ventana? Sombreros y capas, que muy bien podrían ocultar unas máquinas artificiales, movidas por resortes.

En Matrix es muy importante ser consciente de que cualquier humano puede albergar dentro de sí a una máquina, para ello está diseñado el programa de la mujer de rojo, donde Morfeo dice: cualquiera, que no desenchufemos puede ser un agente. Dentro de Matrix pueden serlo todos… o ninguno.

-----------------------------------------------

Diversos autores se pueden estudiar para comprender mejor ``The Matrix´´ y ``el problema de lo real´´. Esos autores son los siguientes:

1. Sócrates. Sólo sé que no sé nada. Platón: el mito de la caverna. Metafísica: ¿qué es real?

2. Descartes. El genio maligno.

3. Berkeley. Ser es ser percibido. Lo aparente es real.

4. Kant. ¿Cómo podemos saber qué cosas lo son por sí mismas? Fenómenos. El mundo reside en nuestras estructuras mentales.

5. Nietzsche. El superhombre. Rechaza lo impuesto por la autoridad.

6. Baudrillard. El desierto de lo real.

7. Nozick. La máquina de la experiencia.

Para terminar y por si a alguien le ha interesado y quiere más el siguiente enlace ofrece(entre otras cosas), una comparación entre el creador de Matrix(``El Arquitecto´´) y Freud desde luego en la foto se parecen… Lo habrán hecho a posta, o existen las casualidades en el cine…

http://nosce.wordpress.com/2007/05/09/filosofia-en-matrixque-esque-significacomo-interpretarla-parte-1/

BIBLIOGRAFIA

-Wikipedia

-Filomatrix, página muy recomendable para los que quieran saber mas sobre el tema y en un lenguaje muy simple.

-Youtube

-Biografías y vidas

Medita Descartes... (Actividade complementaria)

2009-03-07T20:37:00.007+01:00

Propoñemos aquí e agora unha nova actividade complementaria, voluntaria, para persoas que, tendo a día de hoxe unha nota media dun mínimo de "cinco", queiran asegurar a nota máxima a final de curso, ou mellorala, etc.
Trátase dun traballo escrito sobre as tres primeiras "Meditacións" da obra cartesiana titulada Meditacións metafísicas, tamén titulada Meditacións de primeira filosofía. Esta obra consta dun total de seis "Meditacións" (algo parecido a capítulos), polo que falamos da mitade do libro, por outra parte breve (na edición en castelán na editorial Gredos, as tres primeiras "Meditacións" son trinta e tres páxinas tamaño libro de bolsillo; na bibliotaca tedes un exemplar da edición en Alianza Editorial, co título Meditaciones netafísicas).
Pero, ¿que hai que facer, como e para cando?:

Deberás ler e subliñar esas tres partes.
Logo, un resumo obxectivo de cada unha delas.
Despois, un comentario "libre" sobre esas tres partes (en conxunto, ou unha a unha).
Unha vez entregado ao profesor e considerado acabado por éste, o editarás en forma de "comentario" nesta mesma entrada. Se é moi largo, podes facer unha síntese, pero sempre será máis interesante detallar o "comentario libre" que non o resumo obxevctivo.
Data de entrega: calquera día, pero non máis alá do día 17 de Abril, na aula e na hora de clase de Filosofía (falamos do traballo escrito en papel entregado ao profesor; a edición no blog sería posterior). Recorda que o 17 de Abril non é a data de entrega, senón o último día posible para entregar, que é parecido, pero non é o mesmo...

O texto na rede: Neste enlace podes ler a "Primeira meditación" en castelán. Para ter a túa disposición todo o libro, en castelán, tes este outro enlace, ou incluso este outro, que probablemente é máis cómodo e directo.
Se alguén é capaz de dar coa obra en galego na rede -nós fumos absolutamente incapaces-, por favor que facilite como acceder a ela escribindo un comentario nesta entrada. gracias. Pensamos que en formato libro tal obra non está editada en galego, pero, outra vez, se alguén coñece unha edición tal, que o faga saber aquí canto antes, por favor. Gracias.
Ánimo.

Sobre os once textos cartesianos propostos pola CIUG

2009-02-20T17:25:00.005+01:00

A CIUG inclúe ata once textos de Descartes, e aquí intentaremos dicir algo de cada un, por se iso pode resultar de axuda:

O primeiro é un breve e sinxelo fragmento das "Regras...", no que fala das ventaxas do método, das regras deste, da verdade tal e como el a entende...
Un par de parágrafos antes de que Descartes escriba na Parte II do "Discurso..." as famosas catro regras, atopamos este parágarfo no que escribe do seu proxecto, a busca do verdadeiro método, e fala de evitar a precipitación... Outra vez é un texto breve e de fácil comprensión.
Último parágrafo da Parte II do "Discurso...": enunciadas xa as catro regras algo máis atrás, agora Descartes afirma ter atopado o método adecuado que permitirá conseguir o verdadeiro coñecemento, e que non é un método para tal ou cal ciencia, senón para todo o saber humano. Tamén advirte que a tarefa que agora comeza é enome e require tempo e evitar a precipitación. Pero considerando que a filosofía é o fundamento de todo o saber, pensa imprescindible investigar eses principios da filosofía na que non cre que de momento haxa ningún con certeza (se saltamos a Parte III, dedicada á moral provisional, na Parte IV que xa chega, comeza coa dúbida metódica). Pero este proxecto é o suficientemente grande e importante como para darse tempo, dada a súa idade, e así evitar a precipitación (e a prevención).
Fala de varias cousas: da árbore dos saberes e da súa xerarquía. Tamén do seu método, universal e non específico de ciencia concreta algunha. Non deixa de facer tamén unha breve referencia á moral provisional, ollo...
Comezo da Parte IV do "Discurso...", a parte máis coñecida desa obra (a verdade é que sáltanse as sete primeiras liñas). Nos renglós un e dous fala da moral provisional, tratada na Parte III que acaba de rematar (lembra que a dúbida metódica é teorética). O resto é Descartes en estado puro: presupostos da dúbida metódica e resumo das súas hipóteses. Pero presta atención: a orde de aparición das hipóteses non é a mesma que en "Meditacións metafísicas", e nin sequera fala do Xenio Maligno, senón que exprésase doutro xeito: "e posto que hai homes que se equivocan razoando..." A palabra "paraloxiosmos" significa argumentacións incorrectas. Ao final aparece a archicoñecida proposición deste filósofo e científico. (Unha curiosidade: a hipótese do soño atópase aquí en último lugar).
Agora o mesmo, pero nas "Meditacións...", que é unha obra máis completa. Xusto antes de enunciar a proposición que lle fixo famoso, Descates para a tomar aire e fai un resumo da dúbida metódica e do seu límite: non pode poñer en dúbida a dúbida mesma, porque iso xa é dubidar, etc., etc., etc.
As dúas primeiras demostración da existencia de Deus. A segunda está nos sete derradeiros renglóns. Lembra que debes relacionar estas demostracións co cogito, o criterio de verdade e o Xenio, e facelo ben.
Estamos case ao final da Parte IV do "Discurso...", e Descartes xa demostrou por tres veces tres que Deus existe. Neste texto está a falar do papel deste Deus veraz e bo como garante do criterio de verdade (claridade e distinción). Non olvides poñelo en relación co Xenio , o cogito e... o criterio, claro.
Primeira demostración da existencia de Deus nas "Meditacións metafísicas". Comeza falando das ideas "supostamente" adventicias (neste momento aínda non pode afimar a existencia do mundo). Ollo co parágrafo II e co derradeiro, vistos na aula, porque poden confundir. Se sintes certa desorientación, volve a reler as demostracións no Tema 5 mecanografiado, e logo volves aquí.
Fala da noción de substancia tal e como a entende este autor. Cando fala da "Escola", refírese á corriente de pensamento aínda dominante na época, a filosofía-teoloxía escolástica cristiana de orixe medieval, que el intenta superar, de aí que sexa considerado como o primeiro filósofo "moderno" (se ben é certo que arrastra certos prexuízos escolásticos nos seus escritos).
Segue a falar das substancias, neste caso de pensamento e extensión, e do que entende por atributo. Tanto aquí como no anterior, non esqueces a Spinoza ou Leibniz (ou locke, Hume e Kant, xa postos).

Textos de Descartes propostos pola CIUG

2009-02-19T11:38:00.004+01:00

Unha vez máis chega o momento de pensar na Santa CIUG da nosa PAAU. Pois ben:

Escribimos "CIUG" en Google ou Firefox, ou ben prememos neste enlace.
Agora prememos sobre "Área de Centros".
E agora, sobre "Grupos de Traballo".
Agora buscamos o rectángulo de "Filosofía", e prememos sobre "Terceira entrega de textos".
Prememos onde di "Descartes", e esperamos un pouquiño... Por fin: Agora xa tes diante os ¡once! textos de Descartes. Tranquilidade: son breves. Podes imprimilos, se queres, pero están xa postos no taboeiro da túa aula, se prefires fotocopialos.

É todo, polo de agora.

TEMA 5

2009-02-13T11:36:00.001+01:00

¿Soñan os mafiosos norteamericanos con maquiavelos eléctricos?

2009-02-07T22:24:00.002+01:00

(Tes o DVD esperando por ti na nosa biblioteca)

Maquiavelo na rede

2009-02-05T19:08:00.005+01:00

Ofrecemos aquí a posibilidade de ampliar a información sobre Maquiavelo vendo cousas na rede, e incluso accediendo nela á súa obra máis coñecida, "O príncipe", da que ofrecemos unha versión de varias que hai en Internet:

Aquí podes atopar en castelán a obra "El príncipe", completa e con índice incluído.
Wiki dedicada a Maquiavelo.
Aquí atoparás o que podemos chamar "un tema" dedicado a este autor, con nove apartados.
Unha breve biografía de NM.
Etc.: hai moitas cousas máis sobre el, que ti podes buscar, pero tendo presente o de sempre: non todo o que está na rede é necesariamente bo...

Sorte...

Sobre os seis textos de Maquiavelo propostos pola CIUG

2009-02-04T18:12:00.003+01:00

Seis son os textos propostos pola CIUG, non moi extensos e sen gran dificultade. Comenaremolos un por un:

O primeiro é unha famosa carta da época na que Maquiavelo caera en desgracia, levando unha vida apartado e con dificultades de todo tipo. O primeiro parágrafo é unha conseguida descripción desa vida, pero é o segundo o que importa: nel fala das súas lecturas dos libros de historia da Antigüidade, dos seus presupostos do seus así chamado realismo político e dos temas que lle interesa estudar: qué é un principado, clases de principados, como se adquiren, como se perden... E fala da súa obra "O Príncipe". É un breve texto ( o parágrafo II) que permite falar practicamente de case todo o seu pensamento político.
A partir de aquí, todos os textos son fragmentos de "O Príncipe". É moi recomendable que antes de ler cada texto leas abaixo o título do capítulo do que está extraído, porque é moi indicativo do seu contido. Éste fala dos príncipes que chegaron ao poder mediante delitos. En concreto, Maquiavelo escribe sobre a utilización positiva ou negativa da crueldade ("león") como instumento de poder, e as consecuencias que se derivan. Debes pensar non unicamente, pero si sobre todo na parte final do noso Tema 4. Fálase de Agatocles: preme aquí se queres saber quen era sen ter que ler demasiado.
No parágrafo I mantén a súa tese do realismo político, oposto á idealización dun Platón ou dun Agostín, que levarían ao fracaso. Partindo de aí, no II di que todo home ou príncipe destaca por algunha virtude ou vicio que causa eloxio ou censura. E no III, que o príncipe non pode ter todalas virtudes, pero si é necesario que sexa prudente para evitar a infamia (mala fama) dos vicios que poden arrebatarlle o poder. Sen embargo, certos vicios poden ser útiles como ferramenta política. Ou sexa, non é éste o único texto no que di que a imaxe dada do príncipe é fundamental, ao marxe de que sexa ou non sexa realmente virtuoso.
De se é mellor que o príncipe sexa amado ou temido. O mellor é combinar ambas cousas, pero de escoller é mellor ser temido, e Maquiavelo explica por que, deixando clara a súa visión pesimista da natureza humana. No blog hai unha entrada dedicada á película "Una historia del Bronx". Pois ben, nela hai unha escena na que o mafioso Sony fala precisamente como Maquiavelo aquí, xa que o personaxe lera ao italiano con frecuencia... na cárcere.
¿Debe o príncipe manter sempre a súa palabra? O príncipe non sempre debe ser leal. Lembra que Maquiavelo falaba de ser "raposo". Tamén di que debe ter tanto o lado bestial como o humano, e saber utilizar cada un segundo a ocasión. Logo insiste na necesidade de cuidar a imaxe que o príncipe da de si mesmo aos demais, e incluso da necesidade de non ser "bo" para conservar o Estado. Insiste na necesidade de cativar ao vulgo (as minorías non contan) atendendo aos resultados obtidos. Termina cunha referencia velada a Fernando o Católico, como exemplo de persoa que reúne estas capacidades.
De como e por que evitar tanto o odio como o desprezo, e sempre por motivos políticos, non morais. Advirte ao final que o odio se gaña tamén ás veces por intentar ser "bo" nuha situación onde reina a corrupción e resulta indebido, polas consecuencias.

Textos de Maquiavelo propostos pola CIUG

2009-02-03T00:49:00.003+01:00

Como sempre recordamos o camiño cara aos textos que choven desde a CIUG:

Escribimos "CIUG" en Google ou Firefox, ou prememos xa aquí.
Agora prememos sobre "Área de Centros" (arriba, á dereita).
E sobre "Grupos de Traballo".
E agora, dentro do rectángulo de "Filosofía", prememos onde di "Terceira entrega de textos".
E finalmente buscas "Maquiavelo", onde atoparás seis textos seis do italiano inmortal.

TEMA 4

2009-02-03T00:40:00.002+01:00

"Han caído los dos"

2009-02-02T00:47:00.004+01:00

"Xamais perdonarei ao meu tío, nin á igrexia, nin a Deus, pola cruel mutilación que nos roubou a felicidade"
(Carta de Eloisa a Abelardo)

A tráxica historia de amor de Abelardo (1079-1142) e Eloísa é demasiado grande e -a pesar de todo e por enriba de todo e de todos- fermosa como para que caiba nesta entrada. Afortunadamente os irmáns Auserón botáronnos unha man (adiviña cal dos dous estudiou filosofía...).
Propoñemos a seguinte folla de ruta, para mentes sedentas de vida:

Podes comezar talvez por este enlace, pero senta primeiro...
Segundo. aquí atoparás a máis fiable e obxectiva información, en tres páxinas: a páxina 2 conta a historia de amor entre eles; a páxina 1, a biografía de Abelardo; a 3 é unha análise da obra abelardiana.
Terceiro enlace: aquí tes "Historia de mis desventuras", relato autobiográfico do propio Abelardo, precedido dun estudio preliminar de J.M. Cigüela que pódeste saltar (non hai ninguén vixiando).

Naturalmente que podes atopar moita máis información na Rede, bibliografía incluída, pero non pretenderás que fagamos todo por ti, ¿ou?

Lost in translation

2009-02-01T00:45:00.011+01:00

O vello Agostín, bispo xa de Hipona, levou nos seus últimos anos -din- unha vida ascética, dedicada ao estudo...
Mais, ás veces, cando o sermón ou a carta resistíaselle e non daba coa frase axeitada, algo parecía tirar del con suavidade... Cara ao oco da ventá..., que daba ao norte...

Well, if you're travelin' in the north country fair,
Where the winds hit heavy on the borderline,
Remember me to one who lives there.
She once was a true love of mine.

Well, if you go when the snowflakes storm,
When the rivers freeze and summer ends,
Please see if she's wearing a coat so warm,
To keep her from the howlin' winds.

Please see for me if her hair hangs long,
If it rolls and flows all down her breast.
Please see for me if her hair hangs long,
That's the way I remember her best.

I'm a-wonderin' if she remembers me at all.
Many times I've often prayed
In the darkness of my night,
In the brightness of my day.

So if you're travelin' in the north country fair,
Where the winds hit heavy on the borderline,
Remember me to one who lives there.
She once was a true love of mine.
(Bob Dylan, "Girl from the north country")

¿É o editor de Stephen King agostiniano, ou tomista (aquinano)?

2009-01-29T23:27:00.004+01:00

"- El universo -explicó- es el Gran Todo, y presenta una paradoja demasiado vasta para que una mente finita pueda abarcarla. Del mismo modo en que el cerebro viviente no puede concebir un cerebro no viviente - aunque tal vez crea que sí puede- , la mente finita no puede abarcar el infinito."
(O home de negro ao pistoleiro, en El pistolero, de Stephen King, páxina 283; Plaza & Janés)

(Gracias, S.).

Sobre os textos incluídos no Tema 3

2009-01-29T22:50:00.004+01:00

Ademais dos textos propostos pola CIUG, temos dentro do Tema 3 mecanogafiado (páxina 3-8) unha serie de breves textos que poden ser utilizados para comentalos. Pasamos a continuación a facer unha breve presentación de cada un deles, co fin de facilitar esa tarefa, se decides emprendela, cousa que é recomendable... Son cinco, en total:

O primeiro é de Do libre albedrío. Pese ao título da obra, este fragmento non trata o tema do libre albedrío. É un texto de tres parágrafos, e recomendamos ter en conta soamente o primeiro deles (os outros dous son demasiado complicados). Nese parágrafo fálase da Verdade (Exemplares) e de como é posible coñecela (vía interior, luz interior: íntima e ao tempo de todo home). Nega o relativismo. Podemos e debemos traer a colación a Platón, Filón, Plotino, Aquino e Ockham, e se pasamos ao Tema 4, a negación da existencia das Ideas coa Nova Ciencia, e a matematización do mundo.
Éste é de Sobre oitenta e tres cuestións diversas, e consta de dous parágrafos. o primeiro trata da Creación, das Ideas Exemplares, que son eternas e inmutables, das Ideas de Platón, e da participación (Platón outra vez). Debemos pois falar de creacionismo e emanatismo, Platón, Filón, Plotino, e de Aquino e Ockham. Se pasamos ao Tema 4, da negación da existencia das Ideas ou esencias pola Nova Ciencia, e a matematización.
E éste é de A Cidade de Deus, e trata a cuestión, para Agostín non contradictoria, como cristiano que é, entre a Providencia divina (en relación co tempo, coa Historia), e o libre albedrío dos seres humanos. O texto resulta algo repetitivo, e reclama unha lectura detida para non perder o fío. Os temas tratados nesa obra agostiniana, o contraste co concepto non lneal do tempo, así como o creacionismo e a contextualización do tema do libre albedrío dentro da moral cristiana, completaría o cadro. Podes contrastar tamén a visión de Agostín co emanatismo plotiniano.
O número catro é unha carta de Agostín. Nela expón a súa actitude ante o problema da relación entre fe e razón: colaboración e non contradicción entre ambas. Certas frases deben ser lidas con certa calma, para entendelas correctamente. Esta relación entre fe e razón implica falar da actitude dos filósofos da época que rexeitan o cristianismo (comezo do Tema 3), e por suposto de Aquino e Ockham (e do Humanismo e a Nova Ciencia, se pasamos ao Tema 4), sempre en relación ben explicada coas teorías do coñecemento destes autores e o seu concepto da razón humana.
O último é unha famosa frase de Agostín, outra vez dunha carta, e outra vez sobre a relación entre fe e razón: falta de contradicción entre ambas e colaboración, pois Verdade só hai unha: a cristiana.

Esperamos que esta entrada sexa de axuda para quen escolla un destes fragmentos para practicar antes do exame. De todos modos, aínda que finalmente non fagas comentario algún -o que non é desde logo nada recomendable-, por favor, polo menos le todos estes textos e os da CIUG. Polo menos iso...

Ano 410: Os sioux saquean Nova York e Agostín cóntao na Rede

2009-01-28T19:12:00.004+01:00

Agostín goes to Hollywood

2009-01-28T19:02:00.001+01:00

Agostín e os sete textiños

2009-01-18T18:14:00.007+01:00

Ben, todos sabemos xa que a CIUG propón para este Tema 3 sete textos sete, e agora nesta entrada pretendemos presentar brevemente cada un deles, sinalando de paso algún detale escuro que outro, para evitar no que se poida a confusión:

TEXTO 1: O texto leva título: "O home foi creado a imaxe de Deus", e iso, a existencia do título, xa facilita a comprensión, ¿ou? Hai citas, en letra cursiva, que, evidentemente e como nos outros textos, son da Biblia, o cal remítenos inevitablemente á relación entre fe e razón. Tamén este texto obríganos a ter presente a oposición entre creacionismo e emanatismo, e mirar atrás (Filón, Plotino). Os tipos de alma, vistos en temas pasados, é algo que atopamos tamén, e Aristóteles é unha importante referencia. De Platón tampouco podemos prescindir, claro: ¡é Agostín! Presta atención ao final, cando diferencia entre entendemento e razón, diferencia explicada no propio texto. Está claro que a teoría do coñecemento agostiniana (interiorización, iluminación) debemos tamén tratala, buscando a semellanza con Platón (reminicencia, símil do Sol). Non debemos olvidar nunca que Tomás de Aquino e Ockham forman parte do Tema 3, e tratan -doutro xeito- estes temas.
TEXTO 2: Éste é un fragmento da súa famosa obra autobiográfica Confesións. Fálanos da Creación, as criaturas, o home, Deus, polo que a oposición cracionismo-emanatismo debes tela en conta, e a diferencia entre o ser necesario e as criaturas contimxentes. Fala de Anaxímenes: é o terceiro da Escola de Mileto: ver Tema 1, presocráticos, ao principio. Anaxímenes afirmaba que o arché, o principio rector de todo era o aire, de aí a cita. O home é composto do corpo (exterior, sentidos) e a alma (interior, ilumininación), e é por esta vía do interior que temos que buscar a Deus (a Verdade). Podemos, e debemos, ter presentes a Platón (nous, símil do Sol, reminiscncia), Aristóteles, Filón e Plotino, e Aquino e Ockham.
TEXTO 3: Ten título: "Que dúas cidades hai", e é da obra A Cidade de Deus. hai diferentes citas bíblicas: "Ps." significa "Salmos"; "Rom.", ""Carta aos romanos"; "Cor.", "Carta aos coríntios". Debes situarte principalmente -pero non exclusivamente- no apartado do Tema 3 que fala da teoloxía da Historia de Agostín e a súa teoría das relacións entre Igrexa e Estado, que permitirá unha comparación coa obra de Maquiavelo (Tema 4). Os que están facendo o traballo sobre o conto de Borges deberían estar especialmente atentos... Utiliza o dicionario: talvez termos como "gloria", "piedade" e outros xa non sexan tan claros para a túa xeración. Lembra tamén ese apartado do comezo do Tema 3 dedicado aos trazos esenciais da relixión cristiana: tempo, Providencia, relación do Deus Pai cos homes, etc.
TEXTO 4: Volvemos ás Confesións. Agora temos a Verdade, o coñecemento, a razón, os sentidos, a alma, etc. Ou sexa, teoría do coñecemento (ilumunación, interior) e ontoloxía (Ideas Exemplares eternas e inmutables), etc. Por "moreas de fantasmas" debemos entender impresións sensibles, sensacións, información que chega do corpo-sentidos-exterior , cambiante, non fiables, confusión. Iluminación interior, Ideas Exemplares eternas e inmutables, comparación con Platón, Filón, Plotino, e, claro, contraposición con Aquino e Ockham.
TEXTO 5: Enrevesado texto das Confesións, a maior gloria de quen elixira semellante fragmento pensando en alumnos de bacharelato, amén. En fin, é o que hai. En calquera caso, trata do coñecemento da Verdade eterna e inmutable (Deus, Exemplares) pola vía do interior (alma, razón), e non pola do exterior (sentidos, corpo). Por "inconmutable" debemos entender "inmutable, que non cambia". A caridade é unha virtude cristiana: consulta o dicionario, por favor. Onde les "rexión da desemellanza" podes entender "un país lejano", segundo a traducción de Nueva Biblia Española, máis entendible. Hai numerosas citas bíblicas: "Ex.", significa "Éxodo"; "Ps.", "Salmos"; "Lc.", Evanxelio de Lucas. A abreviatura "Cf." significa "confere": "compárese, véase".
TEXTO 6: Este texto e o seguinte non deberían estar aquí. O propio responsable da selección de textos recoñeceu verbalmente -aínda que non por escrito- que os seus contidos non están incluídos nos "tópicos -non están dentro dos contidos do Tema 3 marcados pola propia CIUG-. En calquera caso, este texto 6 fala da memoria, do memorizado, o que se recupera da propia memoria, do que olvidamos. A memoria e o eu.
TEXTO 7: Fragmento das Confesións no que Agostín reflexiona sobre o tempo, o pasado, o presente e o futuro. Realmente é un coñecidísimo texto deste autor, e de indubidable valor e interese... Podes relacionalo coa Historia e a Providencia tal e como son entendidas polo cristianismo e son explicadas no Tema 3, pero aínda así non será fácil... Pero outra vez queda fóra dos contidos-tópicos marcados pola CIUG para o Tema 3, polo que non debría estar aquí. Ver o dito no Texto 6.

A conto de Borges (actividade complementaria)

2009-01-11T21:21:00.005+01:00

Propoñemos, como xa dixéramos fai tempo na aula, en Decembro, un traballo voluntario relacionado co Tema 3 que nos ocupa. Trátase dun conto titulado "Los teólogos", do escritor arxentino Jorge Luis Borges (1899-1986).
A actividade podes ir facéndoa xa, coa única condición de que nestes momentos teñas un mínmo de "cinco" como nota media (Temas 1 e 2). A actividade é, pois, entendida como unha actividade para mellorar nota, e non para sustituír un resultado non satisfactorio dunha proba escrita anterior. É fundamental entender isto, por favor.
O conto está na rede, se non queres lelo en libro. O libro no que orixinalmente foi publicado chámase El Aleph (1949), editado por varias editoriais e facilmente encontrable en calquera biblioteca pública ou librería máis ou menos aceptable.
¿En que consiste esta actividade? Imos por partes:

Primeiramente debes lelo, buscando na rede, nun dicionario ou nuha enciclopedia as numerosas cousas, datos, nomes, etc., que irás atopando a medida que avances. Hai numerosas citas cultas, pois Borges é moi dado a utilizar a súa non precisamente pequena erudición como ferramenta esencial da ficción. Recoméndase máis dunha soa lectura, e dalgún parágrafo ou pasaxe, máis de dúas... Os contidos do Tema 3 por suposto que axudan e son fundamentais para comprender esta historia, de modo que debes ir tamén estudando o que levamos do Tema 3 ao mesmo tempo.
Cando domines a lectura debes comezar co resumo obxectivo do relato. É dicir, sen opinar, criticar ou engadir nada. Ese resumo non debes publicalo polo momento neste blog, senón entregalo en man ao profesor, e antes do paso seguinte.
Só cando ese resumo estea realmente conseguido podes pasar ao comentario-crítico do mesmo, onde os teus coñecementos do Tema 3 deben estar ben á vista. É dicir, non podes facelo sen ter estudado realmente -e non só mirado por enriba-. Este tema ten, desde o comezo ao final, moita información -xeral e de autores concretos- que virá moi ben para mellor comprender o relato e, polo tanto, mellor resolver o traballo. Unha vez rematado o comentario, debes outra vez entregalo en man ao profesor. Se a actividade é dada por terminada, será publicada neste blog, pero soamente despois de que todos teñan entregado xa o traballo completo, evidentemente.
Debes buscar información sobre Borges. Polo menos no enlace máis arriba ofrecido.
Data tope de entrega: o propio día do exame dos Temas 3-4, xa marcados. Pero sería preferible telo entregado antes.

(Se lle tomas gusto á cousa, Borges ten outros contos realcionados co cristianismo. Podes ler un de indubidable interese: "Tres versiones de Judas". está tamén na rede. Só tes que premer no enlace que aquí ofrecemos. Xa contarás...).

Textos de Agostín propostos pola CIUG

2009-01-09T00:09:00.007+01:00

Metidos xa no Tema 3, temos que comezar advertindo que hai sete textos de Agostiño (Agostín), se ben os dous últimos, o seis e o sete, máis ben hai que velos como algo parecido a textos complementarios, xa que, como a propia persoa responsable da elección destes sete textos recoñece "verbalmente" -por escrito, aínda non-, eses dous non caben dentro do marco prefixado polos "tópicos" ( puntos principais de cada tema) establecidos pola propia CIUG, e que timesmo podes ler na rede.
Polo demais, eses textos están fotocopiados e a túa disposición desde o mes de Decembro na túa aula, no taboeiro. Pero se prefires imprimilos desde a páxina da CIUG, podes. ¿Como? AsÍ:

Escribes "CIUG" en Google ou Firefox e entras. Ou se o prefires, preme xa aquí neste enlace para entrar agora xa na páxina da CIUG, e continúa despois cos pasos seguintes...
Premes onde di "Área de Centros", arriba, á dereita.
E agora onde di "Grupos de Taballo".
Buscas o rectágulo correspondente a "Filosofía", e dentro del premes onde podes ler "Máis información".
E agora sobre a palabra "Textos".
Entonces buscas "Agostiño" (despois de Aristóteles): aí tes os textos, que deberás atopar un por un, e imprimir un por un.

Da a impresión de que cada certo tempo a CIUG varía a orde a seguir para atopar os textos que toquen (Platón, Aristóteles...). Paciencia.
Os seguintes textos que haberá que imprimir serán os do Tema 4 (Maquiavelo), pero NON os dos autores que verás entre Agostiño e Maquiavelo. Eses nós non os escollimos, ¿de acordo?

TEMA 3

2009-01-09T00:03:00.002+01:00

O desterro do meteco. Soidade, nostalxia... e mito

2008-12-19T00:36:00.009+01:00

"Hai algo conmovedor no espectáculo do desterrado poñendo en orde os seus asuntos. Constantemente recorda a súa patria, Estaxira, e a afastada e solitaria casa dos seus pais, as figuras dos seus pais adoptivos, ao seu único irmán Arimnesto, a quen perdeu cedo, e á súa nai, a quen só podía pintar como a viu sendo pícaro. O seu desexo é que non se separen os seus restos mortais dos ósos da súa muller Pitias, como fora tamén a última vontade dela. Nese último documento de disposicións prácticas lemos entre liñas unha estraña linguaxe (...). É o cálido ton dunha verdadeira humanidade, e ao mesmo tempo o signo dun abismo case aterrador entre el e as persoas de quen estaba rodeado. Estas palabras escribiunas un home solitario. Un vestixio desa soidade quédanos nunha confesión extremadamente emotiva que fai nunha carta deste último período, palabras que despiden unha inimitable fragrancia persoal. "Canto máis solitario e illado estou, tanto máis cheguei a amar os mitos." No interior da casa ruidosa está sentado un ancián que vive exclusivamente para si, un eremita, para empregar a súa propia expresión, un eu retirado na súa propia intimidade, unha persoa que nos seus momentos felices pérdese no profundo país das marabillas que é o mito. A súa austera e reservada personalidade, cuidadosamente oculta aos ollos do mundo exterior tralas inconmovibles murallas da ciencia , revélallenos aquí, levantando o veo do seu segredo."

(Werner Jaeger, Aristóteles, F.C.E., pp. 367-368)

The last picture show

2008-12-18T23:31:00.010+01:00

(Cando a nova da morte de Alexandre, en 323 a. C., chegou finalmente a Atenas, os sentimentos antimacedónicos fixeron que Aristóteles, con coñecidas conexiones con Macedonia en xeral, e con Alexandre en particular, fose visto como sospeitoso e branco das iras da poboación. Para impedir que os atenienses "pecaran de novo contra a filosofía", como dixo o propio Aristóteles tendo en mente o caso de Sócrates, deixou a cidade e a súa querida escola -foi Teofrasto o seu continuador nela-, fuxindo coa súa familia a Calcis (Calcidia), na illa de Eubea (neste enlace podes ver nun mapa Atenas, Eubea en rosa, e Calcis-Chalkida nun cadrado verde), fortaleza de influencia macedónica onde o filósofo vivíu nas propiedades que recibira da súa defunta nai, morrendo no 322 aos sesenta e dous ou sesenta e tres anos...).

Fuxira por mar, desde o porto ateniense do Pireo, ou primeiramente por terra, para coller máis tarde o barco cara a Calcis, a un tiro de pedra da costa continental, tal día ou tal outro tivo que ser o último, a última ocasión na que o estaxirita puidera contemplar a cidade á que chegara aos dezaoito anos, a cidade da Academia, a cidade do seu mestre e amigo Aristocles, e de tantos outros amigos e lazos sentimentais... Talvez nese día, nese momento, era consciente de que toda unha época chegaba ao seu fin..., ou talvez soamente tiña a mente para pensar en todo o que perdía irremediablemente, e dada a súa idade e saúde, para sempre: o Liceo, a biblioteca, os arquivos persoais, os colaboradores e amigos...
Para sempre.

"Eudaimonía", con K

2008-12-11T19:48:00.005+01:00

Para responder á pregunta sobre a felicidade en relación coas virtudes, plantexada na aula, remitímonos ao libro Aristóteles, de W. D. Ross (Editorial Charcas, BB AA, II edición, 1981). O seu capítulo VII, titulado "Ética" -de Aristóteles, por descontado-, trata esta cuestión, nas últimas páxinas (331-334). Entresacamos e reproducimos algunhas frases, que esperamos sexas claras:

"(..) La felicidad debe ser, pues, una actividad de acuerdo con la virtud. (...) Hemos aprendido también que la sabiduría teórica es superior a la práctica, y que al menos una parte del valor de ésta última consiste en que ayuda a producir la primera. Es evidente que para Aristóteles la contemplación es el principal ingrediente de la felicidad, pero no es tan evidente si la acción moral constituye otro elemento de la felicidad o sólo un medio para obtenerla. (...) La felicidad (...) debe ser una actividad de acuerdo con la virtud de la mejor parte de nosotros mismos, es decir, de la razón. La actividad que constituye la felicidad es teorética. Es la mejor actividad de que somos capaces, (...) acerca de los mejores entre todos los objetos: los que son eternos e inmortales (...); es el género de vida que debemos atribuir a los dioses, porque sería absurdo atribuirles una vida moral. Pero la vida contemplativa es demasiado elevada para nosotros, no podemos vivirla en tanto que hombres, es decir, en tanto que seres compuestos de cuerpo, alma irracional [vexetativa e sensitiva] y de razón, sino solamente en virtud del elemento divino que está en nosotros. No debemos , sin embargo, seguir a aquellos que dicen que, en tanto que hombres, debemos preocuparnos sólo de las cosas humanas; debemos, en la medida de lo posible, "asirnos a la vida eterna" viviendo la vida de esta parte de nosotros mismos que, no obstante es pequeña, es la mejor de nosotros y lo más verdaderamente nosotros mismos. Quien vive así es el hombre más feliz.
No es, sin embargo, el único hombre feliz. La vida de la virtud moral y de la sabiduría práctica, relacionándose como lo hace con los sentimientos que derivan de nuestra naturaleza corporal, es la vida de todo el conjunto de este ser compuesto que es el hombre, y de una felicidad que se puede llamar "la felicidad humana". El papel asignado por Aristóteles a la vida moral, parece ser, pues, doble: 1) constituye una forma secundaria de la felicidad, en la cual debemos recaer porque no somos todo razón y no podemos vivir siempre en el plano de la vida contemplativa. Y 2) nos ayuda a llegar a la forma más elevada de la felicidad. Aristóteles dice muy poco acerca de cómo se produce esta ayuda. (...) Consideraba la acción moral como favorable a la actividad intelectual por la sujeción de las pasiones. Pero aunque su teoría formal subordina la vida moral a la vidaintelectual, nunca explica en detalle esta relación. Cuando Aristóteles estudia las actividades morales , las trata como buenas en sí mismas, y al agente moral como si no tuviera otros motivos que la nobleza misma del acto. En efecto, atribuye a la vida moral más valor del que se desprende de su teoría formal."

En definitiva:

Quedámonos coa dúbida.
Queda bastante claro que, unha vez máis, a pregunta era... bastante boa.

Gracias.

Mapa de Grecia e Macedonia: Estaxira

2008-11-27T22:27:00.005+01:00

Estaxira: onde podes ver o número seis. O oito é Atenas.

Sobre os sete textos de Aristóteles (2008-09)

2008-11-15T22:02:00.004+01:00

A CIUG propón sete textos deste autor, de desigual condición. Incluímos aquí algúns comentarios co fin de facilitar a súa preparación de cara á PAAU. Iremos numerando os textos:

O primeiro é da "Física", é breve e trata dos entes do mundo sublunar. Di que nos entes físicos ou naturais ( catro elementos, cousas naturais non vivas, seres vivos) a natureza é principio de movemento e repouso (xa sabes: potencia acto, materia, forma, "telos" inmanente..). A éstes Aristóteles opón os entes artificiais (camas, barcos, etc.).
Outro da "Física": trata das catro causas. No parágrafo I podes ler: "(...) as causas (...) xeración e a destrución e con todo cambio natural". No parágrafo II, vemos: (a) causa material ou materia; (b) causa formal ou forma; (c) causa axente ou eficiente ou motora ou motor; (d) causa final ("telos"). Este texto, recortado dun xeito non moi distinto, o temos incluído no noso Tema 2.
Tamén da "Física", pero cunha traducción que pode despistar. No parágrafo I di que se a natureza é principio de movemento e repouso, debemos saber qué é movemento. Ao comezo do II o di: "a actualidade do potencial" (acto do que é en potencia). A continuación fala dos catro tipos de movemento: o sustancial e o accidental, que á súa vez subdivídese en tres (cualitativo, cuantitativo e local). O que pasa é que no texto aparecen nesta extraña orde: cualitativo ("alteración"), cuantitativo ("aumentar", "diminuír"), sustancial ("a xénese e a destrución") e local ("translación"). Como antes, temos este texto incluído no noso Tema 2, pero recortado dun xeito algo diferente. E desde logo con outra traducción, naturalmente.
É da "Ética a Nicómaco" (lembra que para Aristóteles a ética está incluída na política), e consta de tres parágrafos numerados como 1, 2 e 4. O nº1 é o de menor interese, e ven dicir que cada arte, investigación, acción ou elección tende a algún ben. Como hai moitas accións, artes, ciencias, tamén hai moitos fins. E os fins das principais son preferibles ás das subordinadas. O nº2 xa fala da política: se hai un fin dos nosos actos que queiramos por si mesmo, ése sería o mellor. Polo que é fundamental para a nosa vida coñecelo. E por tanto coñecer tamén a que ciencia ou facultade corresponde: a política ( a retórica, a extratexia e a economía dependen dela). E como o fin ("telos") do individuo e o da cidade son o mesmo, será máis grande o desta. Finalmente, o nº4, que é o que leva máis dentro de si, di que o ben ao que tende a política é a felicidade (benestar, "eudaimonía"), vivir e obrar ben. Pero non hai acordo entre as persoas respecto a qué é a felicidade. "Pero algúns cren que ademais de toda esta abundancia de bens, hai outro que existe de seu e que é a causa de que todos aqueles sexan bens". Sinala despois que hai que comezar polas cousas máis fáciles de coñecer para nós, e que, polo tanto, sobre a política o home debe guiarse polos costumes. E partindo dese punto, poderá dar despois cos princios.
Outro da mesma obra: a felicidade é o mellor, pero para saber e qué consiste hai que saber cal é a función (natural) do home; a propia ou específica del. E non pode ser nin vivir a secas, nin ter alma vexetativa, nin a sensitiva, pois todo iso o comparte con moitos seres vivos. Así que ten que ser o relacionado coa alma racional ("logos": razón, palabra). Polo tanto, a actividade propia do home é a da alma conforme á razón, e o seu ben, a que é de acordo coa virtude, ou virtudes. Tamén temos un texto no noso Tema 2 que é unha parte deste.
Tamén da mesma obra. Comeza distinguindo entre virtude intelectual ("dianoiética") e virtude ética. Cando di que esta palabra (en grego) ten relación coa palabra "costume" é porque en grego "ethos" significa costume, morada, hábito, e de aí "ética" (en latín, de "mos", costume, ven "moral"). Logo engade que as virtudes non son por natureza, senón que se adquiren e exercitan practicando a xustiza, a moderación, etc. Di que é como pasa nas cidades, onde os lexisladores ensinan aos cidadáns certos costumes. Ou sexa, os modos de ser (valente, xusto, sincero...) nacen de actuacións semellantes (actuar con valentía con frecuencia, ou con xustiza, ou con sinceridade...). Logo, nun segundo punto de dous parágrafos, no primeiro deles advirte que esta obra ("Ética a Nicómaco") non é teórica: non se busca saber qué é a virtude, en abstracto, senón ser virtuosos para ser felices, polo que hai que investigar cómo debemos actuar. E no segundo parágrafo fálase da virtude como termo medio entre o exceso e o defecto. Este fragmento tamén o temos no noso Tema 2, pero cunha traducción distinta.
O derradeiro é da "Política", e consta de dous puntos. No I di que toda comunidade (hai varias: a maior sería a "pólis" pois Aristóteles pensa como grego) apunta ao ben máis importante, que é o da cidade-estado. No II aclara que a comunidade perfecta é a cidade porque é a única que alcanza a autosuficiencia, a que permite vivir ben (felicidade). Polo que o resto de comunidades ( familia, aldea) teñen na polis o seu fin. Despois define ao home como "zoon logikón" (social, político por natureza), e distingue a vida gregaria dos animais e a súa utilización da simple "voz" ("phoné") para comunicar pracer/dor, da vida social-política dos homes baseada na "palabra" ("lógos"), que permite distinguir o ben do mal, o xusto do inxusto, e de aí que sexa posible a vida social-política. Termina aclarando unha vez máis por que a cidade está por enriba da familia ou de calquera outra comunidade. Un fragmento deste texto, o que fala da vida social e a palabra, o temos no noso Tema 2 tamén.

Textos de Aristóteles propostos pola CIUG (curso 08-09)

2008-11-14T00:24:00.005+01:00

Son sete, e todos eles están a túa disposición na aula, por se queres fotocopialos e non baixalos desde a rede. A forma de acceder a eles é algo diferente a como era antes (ver entrada correspondente aos textos da CIUG de Platón). Agora debes seguir estes pasos e nesta orde, por favor:

Escribes "CIUG" en Google ou Firefox, e entras. Ou se prefires preme agora sobre CIUG.
Aparecerán un montón de posibilidades. Arriba, á dereita, preme sobre "Area de Centros".
E agora sobre "Grupos de Traballo".
Neste momento busca "Últimas Actualizacións", e preme.
Aparecen varios rectángulos e, dentro do rectángulo de "Filosofía", premes sobre "Máis textos": aí atoparás os sete textos de Aristóteles (e os de Platón). Tamén tes os do Tema 3 (que para ti sería Agostiño, pero mellor deixao agora, pois hai problemas con dous deses textos), e os do Tema 4 (que para ti sería Maquiavelo). Os textos de Tomé (Sto. Tomás de Aquino), Ockham e Bacon, non van contigo: son opcións que nós non veremos.

De todas maneiras, repetimos que os sete textos están fotocopiados e á túa disposición na túa aula, no taboleiro.

TEMA 2

2008-11-12T00:20:00.001+01:00

Unha entrada para todos e para ninguén

2008-11-11T13:50:00.003+01:00

"Se nos situamos na orixe (...) o que aparece como determinante para Occidente é a busca de sentido, a busca de significación. Noutras culturas (...) esa busca (...9 ten outros camiños. o camiño que determina a Occidente (...) deternínase como busca de sentido fixo e estable. Occidente nace dun momento abismal do que non sabemos absolutamente nada, do que (...) ninguén (...) pódenos dicir como se produce. ese momento é un momento de experiencia da falta de sentido, que provoca inmediatamente ese arco xigantesco que é a busca e fixación de significado que caracteriza á metafísica occidental.
"Evidentemente esa falta de sentido non pode ser interpretada como un efecto ou cataclismo humano. Nin sequera o máis cerril dos psicoanalistas podería interpretar a cultura grega desde ese punto de vista. Só pode entenderse dicindo que o sentido é apartado do humano. Non podes dicir que os humanos de repente quédanse sen sentido e empezan a poñelo eles mesmos. Fronte ao antigo, que aceptaba o sentido na árbore, o outeiro e o río, non é posible que os humanos en xeral sufran de pronto unha especie de trauma e queden sen sentido da noite á mañá. ese sentido é arrebatado, é escondido, escóndese, e ése é o nacemento de Occidente. (...) O sentido xa soamente dependerá de aquilo que nós poñamos como sentido fronte a todo o anterior, cando o sentido viña dado, estaba alí, e polo tanto a ninguén preocupáballe o sentido."

Félix de Azúa, en "Una verdad sin garantías", Archipiélago, nº 5, páx. 25; 1990

Dinos, Aristocles, chamado Platón,...

2008-11-10T00:59:00.003+01:00

... ¿que pensabas cando, ao atardecer, deixabala túa mirada perderse nas nubes de Siracusa...?

"Reality show" no Pireo

2008-11-05T00:44:00.004+01:00

Platón, no Libro IV do diálogo República, introduce a seguinte historia para ilustrar como ás veces a cólera (ánimo, vontade, fogosidade) combate co apetito (parte concupiscible), nun momento en que o autor, por boca do seu alter ego "Sócrates", intenta distinguir as tres funcións básicas da alma humana (razón, ánimo, apetito, ente outras que non nomea):

"Leoncio, fillo de Aglaión, subía do Pireo pola parte exterior do muro do norte
cando advertíu uns cadáveres que estaban botados por terra ao lado do ver-
dugo. Comezou entonces a sentir desexos de velos , pero ao mesmo tempo re-
pugnáballe e retraíase; e así estivo loitando e cubríndose o rostro ata que, ven-
cido da súa apetencia, abríu enteiramente os ollos e, correndo cara aos mortos,
dixo: `¡Aí os tedes, malditos, saciaos do fermoso espectáculo!´"

Notas ao texto do "Símil da Liña" proposto pola CIUG

2008-11-02T13:04:00.008+01:00

Días atrás advertíamos da necesidade de incluír unha serie de notas para a mellor comprensión do fragmento do Libro VI da "República" proposto este ano pola CIUG (ver entrada corespondente).
Imos aló, pois:
O texto en cuestión é de dúas páxinas na edición utilizada pola CIUG:

Primeira páxina: Se baixas algo chegarás a un parágrafo no que Sócrates di, despois do guión, "Deste modo: por un lado..." Tomando esta liña como a número 1, nas liñas 1-2, está falando das matemáticas, as súas hipóteses e a diánoia (pensamento discursivo, deducción). Nas liñas 3-4, sen embargo, o fai da dialéctica ascendente e da Idea de Ben ("principoi absoluto"). Nas liñas 6-11, e nas 13-17, segue falando, outra vez, das matemáticas, a diánoia, as hipóteses desa ciencia matemática...
Seguna páxina: As primeiras liñas, que nacen co primeiro guión, tratan da Idea de Ben ("principio de todo", "o absoluto"). E logo da dialéctica descendente ("dependen dela, descenderá ata..."). Se baixamos agora ao segundo guión ("Comprendo, pero..."), Glaucón volve sobre as matemáicas ("artes"). A última frase desta intervención pode non quedar moi clara nesta traducción, sobre todo pola expresión "estado moral dos xeómetras": a tradución en castelá da editorial Alianza, de M. Fernández Galiano, talvez sexa menos confusa ("Y creo también que a la operración de los geómetras y demás la llaman pensamiento [diánoia], pero no conocimeinto [nóesis], porque el pensamiento es algo que está entre la simple creencia [doxa] y el conocimiento [nóesis]"). Finalmente, nas liñas restantes, e baixo a extraña expresión de "catro afeccións" (da alma) refírese, por esta orde, á nóesis, diánoia, pistis e eikasía.

Todas estas liñas ou fragmentos aquí tratados son, precisamente, os máis dados a ser utilizados como unidades para comentar, e tanto a teoría das Ideas, como a teoría do coñecemento (e da reminiscencia), como a Caverna e a educación, e a teoría política, son cousas que debes ter en conta para eses comentarios, amén das referencias aos autores de sempre: Parménides, Crátilo, Sócrates, sofistas (porque son do Tema 1; se estiveramos co curso xa acabado, outros autores posteriores entrarían tamén na lista).

Platón e a lenda da Atlántida

2008-11-02T12:13:00.006+01:00

Vídeos en YouTube sobre a Atlátida hai demasiados, e practicamente todos prescindibles ou pouco recomendables para quen confunde un vídeo humorístico con veradades metafísicas cheas de extraterrestres e frikis, cando non se trata da típica montaxe de medias verdades e suposicións collidas polos pelos presentadas como certezas, etc.
Agora ben, estre tanta tontería hai algún vídeo que outro que está ben ou moi ben, sen olvidar que sempre -calquera deles- estará cheo de especulacións e supostos non comprobados... O que aquí presentamos é bastate comedido -non sabemos se a súa continuación, xa que aquí só temos o principio, de modo que non podemos facernos responsables das seguintes partes do documental que aquí metemos-. Resulta que Platón, nos diálogos "Timeo" e "Critias", ambos do período de vellez -o "Critias" é posterior ao "Timeo", e na edición da editorial Gredos ocupa puoco máis de vinte páxinas, pois quedou talvez inconcluso-, fai referencia á lenda da Atlántida e á súa desparición. Pois iso...

Platón e a arte rupestre

2008-10-27T00:36:00.005+01:00

Félix de Azúa é un coñecido poeta, escritor e ensaista, doctor en Filosofía e profesor de Estética na Escola deAarquitectura da Universidade Politécnica de Cataluña, a súa cidade natal. O pasado día 15 de Septembro publicou no diario El País o artigo titulado "Inicuo paso primitivo", polémico, como tantas outras cousas del, e que podes xa ler se premes no enlace anterior, no que comeza falando da arte rupestre e a aparición das imaxes na historia da humanidade, e das pouco convincentes hipóteses da orixe desa arte e desas imaxes que os investigadores propuxeron ata hoxe... Pero é que, a maiores, Azúa lévanos na segunda parte deste artigo a relacionar a representación de cabalos, mamuts ou bisontes... coa aparición, vinte e nove mil cincocentos anos máis tarde -reparemos en que Azúa escribe esta referencia cronolóxica "con letra"-... ¡do mundo das Ideas de Platón!
Ánimo. Este blog espera os vosos comentarios, críticos ou non...

O vídeo da Caverna

2008-10-21T23:51:00.004+02:00

Unha vez máis papá YouTube. Agora para buscar unha relación entre Matrix e... ¿Platón?
¿Platón? Ben, iso parece; será mellor botar unha ollada, a ver que pasa...

Textos de Platón propostos pola CIUG

2008-10-18T23:39:00.015+02:00

Como xa foi dito na aula, este ano, como novidade, a CIUG-Filosofía propón unha serie de textos para cada un dos oito temas do curso. Os textos da Proba de Selectividade de Xuño de 2009 serán fragmentos extraídos desta selección, polo que é conveniente coñecelos .
De Platón son sete, de diferente extensión e, se queremos manter a orde cronolóxica, debemos reubicar o que aparece en último lugar, o fragmento do "Menón", como o primeiro da lista. Éste é o enlace para chegar ata os textos, e unha vez alí ("Probas de Acceso á Universidade"), terás que ir pinchando nos seguintes puntos (non houbo maneira de lograr un enlace directo e sinxelo: ¡bravo pola CIUG!): " Área de Centros" (arriba, dereita) ;" Grupos de Traballo" (no centro) ;" Últimas actualizacións "(debes baixar un poco) ; dentro do rectángulo de" Filosofía", pincha en "textos" ; ¡voilà! Podes imprimilos, opción recomendable, por motivos obvios (disponibilidade, etc.). Ímos un por un:

"Menón": Non é moi diferente do texto comentado xa do "Fedón" (ver páxina 1-14, arriba, e o último parágarfo da 1-7 e o primeiro da 1-8 do Tema 1) . No Tema 1 hai unha referencia a esta obra na páxina 1-7 (o "Menón" é da etapa de transición). Sobre a suposta inmortalidade da alma, ver apartado IV.3.1, parágrafo final, por favor.
"República", fagmento do Libro IV: O seu tema está claro desde o comezo, e non é un texto difícil: as virtudes (sabedoría, valentía, moderación, xustiza) da cidade. Falan o personaxe Sócrates (alter ego de platón) e Glaucón.
"República", fragmento do Libro VI: É a "pasaxe da Liña", un clásico de Platón. Ver Tema 1, páxinas 1-8 e 1-9. Advirtamos que a traducción dos termos claves desta pasaxe coinciden cos que utilizamos nós no tema 1, pero que non obstante certas expresións deste fragmento poden confundir, motivo polo cal en breve engadiremos neste blog unha serie de breves notas para evitar esa posible confusión. O maior problema deste texto é sen embargo a orde que segue, pois como é un diálogo entre Sócrates (o personaxe alter ego de Platón) e Glaucón, non van pasando de abaixo arriba un por un por cada parte da Liña, senón que agora suben, agora baixan, e así... Paciencia...
"República", fragmento do Libro VII: En fin, éste xa o coñeces: é a "pasaxe da Caverna", mal chamada "mito da Caverna" (que non está en linguaxe mítica o demostra o último parágrafo deste texto da CIUG). Ti xa tes este texto, e máis extenso, pois continua algo maís, pero aquí o atopas outra vez. Véase Tema 1, páxinas 1-9, 1-15, e outras...
"Fedro" (fragmento): Deste fragmento deste diálogo da etapa de madurez hai unha breve referencia na páxina 1-10, últimas liñas. Ten presente que é linguaxe mítica, e o que sobre isto e a suposta inmortalidade da alma se di no tema, por favor. O texto talvez resulte algo difícil de seguir nunha primeira lectura, pero nada máis.
"Timeo" (fragmento): Parte deste texto o tes na fotocopia A-3 (é o texto que está acompañado dun comentario completo mecanografiado). Fala o personaxe Timeo, e fala en linguaxe mítica. Debes ter en conta fundamentalmente o apartado IV.2 do Tema 1, así como o dito de Anaxágoras e de Demócrito, e o que diremos de Aristóteles no futuro...
"Carta VII": Non é un fragmento largo, nin tampoco de dificultosa lectura. Máis ben o contrario. A morte de Socrates, a inexistencia de goberno algún aceptable, a necesidade de pensar nun Estado gobernado por persoas realmente preparadas...

Textos de presocráticos

2008-10-12T20:57:00.009+02:00

"De onde as cousas teñen orixe, cara alí ten lugar tamén o seu perecer [segundo a necesidade]; pois dan xustiza e (dan) pago unhas ás outras da inxustiza segundo a orde do tempo."

Anaximandro (aprox. 610-545 a.C.)

B 50 "Prestando atención non a min, senón ao logos, ten lugar acordo, (isto é) saber [sofón], (isto é:) un: todo."
B 53 "(A) guerra é pai de todo, de todo é rei, e a uns fai aparecer como deuses, a outros como homes, a outros fai escravos, a outros libres."
B 123 "O saír á luz ama ao ocultamento."
B 124 "Como po espallado ao azar (é) o cosmos, o máis fermoso."

Heráclito (VI-V a.C.)

B 3 "Pois o mesmo é pensar e ser."
B 8 "Queda un só dicir do camiño: que é; sobre ese camiño hai múltiples sinais: que, sendo non nacido, é tamén non perecedeiro, pois é de membros intactos, e sen tremor e sen final; nunca era nin será, posto que é agora todo á vez, un, contínuo, pois ¿que nacemento del buscarás?, ¿como e de onde creceu?; non te permitiréi dicir nin pensar que do non-ser, pois nin dicir se pode nin pensar que non é. E ¿que necesidade teríao empuxado, antes ou despois, partindo da nada, a ser?"

Parménides (VI-V a.C.)

Actividades: Propoñemos as seguintes: podes intentar facer unha, varias... ou ningunha, claro:

Volve a dicir o que din estes textos, pero coas túas palabras.
Céntrate no texto de Anaximandro e trata de explicalo, tendo en conta a noción de fysis, o que sabes dos milesios, do monismo, dos outros presocráticos... (¿Hai algún parecido con Heráclito? ¿Que diría Parménides deste texto? ¿E os pluralistas?, etc.).
O mesmo, pero cos textos de Heráclito.
Ídem, pero cos textos de Parménides.
Trata de poñer en relación (semellanzas, diferencias) os tres autores partindo dos textos aquí reporducidos, e facendo referencia a eles, ás súas frases e exprexións.

Mapa, esquema e vídeo

2008-10-12T18:52:00.016+02:00

Nesta entrada ofrecemos a posibiliade de botar unha ollada a un mapa da Grecia antiga (fonte: "Logos, así habló... Filosofía antigua", IES, " M. de Falla", de Coslada)...

...e a un esquema no que podes ver información sobre filósofos gregos, escolas e datas (fonte: Wikipedia). Non obstante, tendo en conta que, lamentablemente, saen reproducidos ambos en tamaño demasiado pequeno, pincha aquí para velo mapa mellor, e pincha agora aquí se desexas velo esquema a maior tamaño...
Claro que tes outra posibilidade: este vídeo de YouTube titulado "Descripción de la Grecia antigua":

Actividades: Podes intentar localizar no mapa as polis dos diferentes autores xa visos...

¿Nihilismo?, ¿que nihilismo?

2008-10-11T00:44:00.014+02:00

" La vida es una canción estúpida
que se repite día a día
diciéndome al oído: soy absurda
soy la absurda flor de la vida
sobre la que cae la ceniza
y el papel se puebla de insectos
y la babosa moja con su baba la vida."

Danza de la muerte, 2004

"Ah el río
el río insomne de la vida
no soy cucaracha, sino rana
devota de la nada,
devota del poema
que se escribe como un látigo contra el hombre
como el dolor del pensamiento
como el sufrir de la nada."

Danza de la muerte, 2004

Éstes son dous breves poemas de Leopoldo María Panero . Fai tempo xa, falando do século XIX, de Nietzsche, do nihilismo, chegou un momento no que fixemos unha referencia a este poeta. Non eran éstes os poemas que tiña pensado un introducir aquí, senón outro, pero será mellor deixalo como está... (É probable que Bunbury teña algunha versión dalgunha cousa de Panero colgada na rede...).

TEMA 1

2008-10-11T00:23:00.006+02:00

Damos comezo aquí a unha serie de entradas dedicadas ou relacionadas dalgún modo co Tema 1 (Grecia, Platón).
Utilizaremos o sistema das "etiquetas" para crear a menor confusión posible, e así poder distinguir os textos de Platón, por exemplo, dos de outros autores, ou ben dos textos complemen-
tarios non tan... "académicos". Polo tanto, na medida que o número de entradas vaia en aumento, deberás orientarte por esas etiquetas ("Platón", "outros autores", etc.).

Presentación

2008-10-10T23:57:00.005+02:00

Benvidos. Éste é o blog de Fil. II. Nel poderás atopar textos dos autores principais, textos complementarios, actividades, material diverso, etc. Intentaremos conseguir que chegue a ser un modo de estar en comunicación entre nós, que resulte útil e que sexa axil.
Para intoducir os vosos comentarios non é imprescindible ter unha conta: basta con escribilo, reproducir a combinación de letras de seguridade (anti-spam), e pinchar no circuliño que di "anónimo". O teu nome, iniciais, etc., podes incluílo ao final do comentario.
Recorda que se non tes posibilidade de entrar en Internat desde a túa casa, sempre podes recurir aos ordenadores da biblioteca...